कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) को तीव्र विकाससँगै विश्वभर रोजगारीको संरचनामा उल्लेखनीय परिवर्तन देखिन थालेको छ। प्रविधि कम्पनीहरू, फिनटेक संस्था तथा डिजिटल प्लेटफर्महरूले कामकाज स्वचालित बनाउन AI को प्रयोग बढाउँदै लगेपछि कतिपय क्षेत्रमा रोजगारी घट्ने क्रम सुरु भएको छ।
अन्तर्राष्ट्रिय वित्तीय संस्था Goldman Sachs ले सार्वजनिक गरेको अध्ययन अनुसार आगामी वर्षहरूमा विश्वभर करिब ३० करोड रोजगारी AI automation बाट प्रभावित हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार AI ले सबै रोजगारी समाप्त गर्नेभन्दा पनि काम गर्ने तरिका परिवर्तन गर्ने सम्भावना बढी छ।
कम्पनीहरूमा AI प्रयोग र कर्मचारी कटौती
स्वीडेनको फिनटेक कम्पनी Klarna ले सन् 2024 मा AI–आधारित ग्राहक सेवा प्रणाली लागू गरेपछि करिब ७०० ग्राहक सेवा एजेन्टहरूको काम च्याटबोटमार्फत सञ्चालन गर्न थालेको जनाएको थियो। उक्त प्रणालीले ग्राहकका सामान्य प्रश्नहरूको उत्तर दिने, अर्डर ट्र्याक गर्ने तथा समस्या समाधान गर्ने कार्य स्वचालित रूपमा गर्न थालेको थियो। यद्यपि सेवा गुणस्तरमा समस्या आएपछि कम्पनीले केही क्षेत्रमा पुनः मानव कर्मचारी भर्ना गर्न थालेको अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूले जनाएका छन्।
यसैगरी, अमेरिकी प्रविधि कम्पनी IBM ले पनि AI प्रयोग गरेर प्रशासनिक तथा मानव संसाधन (HR) सम्बन्धी कामहरू स्वचालित बनाउने योजना अघि सारेको थियो। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत Arvind Krishna का अनुसार AI प्रणालीमार्फत HR प्रक्रियाहरू सञ्चालन गर्न सकिने बताइएको छ। विभिन्न रिपोर्टहरूमा करिब ८,००० HR सम्बन्धी पदहरू प्रभावित हुन सक्ने उल्लेख गरिएको छ। लोकप्रिय भाषा सिकाउने एप Duolingo ले पनि AI प्रयोग गर्दै आफ्नो सामग्री निर्माण प्रक्रिया परिवर्तन गरेको छ। सन् 2024 मा कम्पनीले कन्ट्र्याक्ट अनुवादकहरूको करिब १० प्रतिशतलाई हटाएको समाचार सार्वजनिक भएको थियो।
टेक उद्योगमा बढ्दो स्वचालन
Meta Platforms लगायतका ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले AI पूर्वाधारमा ठूलो लगानी गर्दै संगठनात्मक संरचना पुनर्संरचना गरिरहेका छन्। AI उपकरणहरूले कोड लेखन, डेटा विश्लेषण, ग्राहक सेवा तथा सामग्री निर्माण जस्ता कामहरू स्वचालित रूपमा गर्न थालेपछि टेक उद्योगमा काम गर्ने तरिका परिवर्तन हुँदै गएको छ।
कुन काम बढी जोखिममा?
World Economic Forum का अध्ययनहरू अनुसार AI automation बाट मुख्यतः दोहोरिने र नियममा आधारित कामहरू छिटो प्रभावित हुने देखिएको छ। त्यस्ता कामहरूमा ग्राहक सेवा (call center agents), डेटा इन्ट्री, आधारभूत प्रशासनिक काम, अनुवाद तथा सामग्री लेखन, आधारभूत लेखा तथा रिपोर्टिङ पर्छन्।
सीप अद्यावधिक नगर्ने कामदारलाई बढी जोखिम
विशेषज्ञहरूका अनुसार AI ले सबै मानिसको रोजगारी खोस्ने होइन, तर AI प्रयोग गर्न नजान्ने वा नयाँ सीप सिक्न नचाहने कामदारहरू बढी जोखिममा पर्ने सम्भावना छ। AI उपकरण प्रयोग गर्न सक्ने कर्मचारीहरू भने भविष्यमा अझ प्रतिस्पर्धी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
नेपालमा प्रारम्भिक प्रभाव
नेपालमा AI का कारण ठूलो मात्रामा रोजगारी गुमेको स्पष्ट तथ्याङ्क अझै सार्वजनिक भइसकेको छैन। तर IT, डिजिटल मार्केटिङ, सामग्री लेखन तथा BPO क्षेत्रमा AI को प्रयोग बढ्दै गएको छ। यसले भविष्यमा श्रम बजारमा प्रभाव पार्ने संकेत देखिएको छ। AI प्रविधिले विश्वभर रोजगारीको स्वरूप परिवर्तन गरिरहेको छ। केही क्षेत्रमा रोजगारी घट्दै गएको भए पनि नयाँ अवसरहरू पनि सिर्जना भइरहेका छन्। विशेषज्ञहरूका अनुसार भविष्यमा सफल हुनका लागि कामदारहरूले आफ्नो सीप निरन्तर अद्यावधिक गर्दै AI सँगै काम गर्ने क्षमता विकास गर्नु आवश्यक छ।
