काठमाडौँ । नेपाल राष्ट्र बैंकले इन्टरनेटमार्फत हुने भुक्तानीमा हाल प्रयोग हुँदै आएको प्रणालीको विकल्प खोज्नुपर्ने निष्कर्ष निकालेको छ ।
बैंकको भुक्तानी प्रणाली विभागले गरेको अध्ययनले हाल सञ्चालनमा रहेको प्रणालीलाई परिवर्तन गर्दै युएसएसडी प्रविधिलाई बढवा दिनुपर्ने निष्कर्ष निकालेको हो ।
नेपाल राष्ट्र बैंकले अनस्ट्रक्चर्ड सप्लिमेन्ट्री सर्भिस डेटा (यूएसएसडी)सम्बन्धी अध्ययन प्रतिवेदन सार्वजनिक गर्दै नेपालमा यस किसिमको भुक्तानी उपयुक्त हुने निष्कर्ष निकालेको हो।
सन् २०२१ देखि सञ्चालनमा आएको नमस्ते पेले यस किसिमको सेवा दिँदै आए पनि सहज र सहुलियत नभएका कारण ठूलो क्षेत्र समेट्न नसकेको भन्दै राष्ट्र बैंकको अध्ययन प्रतिवेदनले सेवा सुविधामा थप गर्न सुझाव दिएको हो।
अहिले भुक्तानी प्रणालीको सञ्चालन सेवा सञ्चालन गर्दै आएका सेवा प्रदायकहरूले तीन वटा प्रणालीमार्फत भुक्तानी गर्दै आएका छन्, आईभीआर (इन्टरएक्टिभ भ्वाइस रेस्पोन्स), एसएमएस (सर्ट म्यासेज सर्भिस) र युएसएसडी (अनस्टक्चर्ड सप्लिमेन्ट्री सर्भिस डाटा) । यसमध्ये सबैभन्दा धेरै कारोबार आईभीआर प्रणालीबाट हुँदै आएको छ । प्रमुख भुक्तानी प्रदायक संस्थाहरू ईसेवा, खल्ती, आईएमई पे लगायतले यही प्रविधिको प्रयोग गर्दै आएका छन् । अफलाइन पेमेन्टका लागि केही सेवा प्रदायकले एसएमएस सेवा समेत दिँदै आएका छन् ।
नेपालका ७३ प्रतिशत घरपरिवारले सामान्य मोबाइल फोन प्रयोग गर्ने र ७२ प्रतिशतले स्मार्टफोन प्रयोग गर्दै आएका छन्। कुल ६६ लाख ६६ हजार घरपरिवारले स्मार्ट फोनसँगै सामान्य फोन पनि प्रयोग गरिरहेकाले अफलाइनमा आधारित भुक्तानी सेवाको सम्भावना बढी रहेको अध्ययनले देखाएको छ।
यस किसिमको सेवाले वित्तीय सेवाबाट वञ्चित भएका ग्रामीण क्षेत्रमा मानिसहरुलाई समेत डिजिटल बैंकिङमा समेट्न सकिनेछ। प्रतिवेदनले नगद प्रवाहमा आएको कमीलाई अवसरको रुपमा लिँदै ग्रामीण क्षेत्र तथा इन्टरनेटको पहुँचमा पुग्न नसकेको क्षेत्रलाई समेत यो सेवाबाट बैंकिङ क्षेत्रमा समेट्न सकिने निष्कर्ष निकाल्दै यूएसएसडी पेमेन्ट सिस्टमलाई स्तरोन्नति गर्दै कार्यान्वयनमा ल्याउन सुझाव दिएको छ।
के हो युएसएसडी प्रणाली ?
युएसएसडी सिस्टममा मोबाइल नेटवर्कको आधारमा गरिने कारोबार प्रणाली । जसरी मोबाइलमा डाटा तथा भ्वाइस प्याकेजहरू लिइन्छ, त्यसैगरी दिइएका नम्बरहरू प्रयोग गरेर रकम ट्रान्सफर गर्ने, ब्यालेन्स चेक गर्ने लगायतको सम्पूर्ण कार्य गर्न सकिन्छ ।
यो प्रणालीको सबैभन्दा राम्रो पक्ष भनेको यसका लागि इन्टरनेट चाहिँदैन । मोबाइल नेटवर्क भएका सम्पूर्ण स्थानमा यो सेवा सञ्चालन गर्न सकिने भएकोले यसलाई बढी पहुँचयोग्य मान्न सकिने राष्ट्र बैंकले जनाएको छ ।
अर्को यसका लागि महँगा मोबाइल चाहिँदैन । अहिले भुक्तानी सेवा प्रदायकका एप्लिकेसनहरु चलाउन एन्ड्रोइड वा आईओएस भर्सनका स्मार्ट फोन आवश्यक छ । यो प्रणालीमा भने एसएमएस हुनसक्ने जुनसुकै फोन (फिचर्ड फोन) बाट पनि रकमको कारोबार गर्न सकिन्छ ।
इन्टरनेट नचाहिने भएकोले साइबर सुरक्षाको दृष्टिकोणले समेत यो सुरक्षित हुने राष्ट्र बैंकको रिपोर्टमा उल्लेख छ । अहिले नेपाल साइबर सुरक्षाको जोखिमका आधारमा विश्वको १०९ औँ स्थानमा छ । यो अवस्थालाई सुधार गर्न यो प्रणालीले सहयोग गर्ने समेत अध्ययनको निष्कर्ष छ । कारोबारलाई पीनकोडले सुरक्षित गर्ने भएकोले यसमा अरू सुरक्षा जोखिम समेत नहुने उल्लेख गरिएको छ ।
