काठमाडौं। प्रविधिको विकाससँगै मोबाइल, ल्यापटप र ट्याबलेटसँग जोडिने वायर वा वायरलेस एयरफोनहरू हाम्रो दैनिक जीवनको अभिन्न हिस्सा बनिसकेका छन्। यात्रा गर्दा, व्यायाम गर्दा, अफिसमा काम गर्दा वा सुत्नु अघि मनोरञ्जन लिनको लागि मानिसहरू लामो समयसम्म एयरफोन प्रयोग गर्ने गर्छन्। तर प्रश्न उठ्छ — के एयरफोनले कान बिगार्छ?
लगातार र ठूलो आवाजको प्रयोग: प्रमुख जोखिम
विशेषज्ञहरूका अनुसार, यदि एयरफोन लामो समयसम्म र उच्च आवाजमा प्रयोग गरियो भने यसले सुनाइमा गम्भीर असर पार्न सक्छ। कानको भित्री भागमा अवस्थित कोक्लिया (Cochlea) भन्ने अति संवेदनशील भागमा हजारौं साना स्नायु कणहरू हुन्छन्, जुन साना कम्पनहरू मार्फत ध्वनि संकेतहरू मस्तिष्कमा पुर्याउने काम गर्छन्। जब अत्यधिक ध्वनि लामो समयसम्म यी स्नायुहरूमाथि पर्छ, तिनीहरू क्षतिग्रस्त हुन थाल्छन्, जसले स्थायी रूपमा सुनाइमा ह्रास ल्याउन सक्छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) को चेतावनी
WHO का अनुसार, विश्वभर करिब १ अर्ब युवायुवतीहरूलाई हेडफोन वा इयरफोनको असावधानीपूर्वक प्रयोगका कारण सुनाइ गुमाउने जोखिम छ। उनीहरूले सुझाव दिएका छन् कि दैनिक एक घण्टा मात्र ६० प्रतिशत आवाजको मात्रामा हेडफोन प्रयोग गर्नुपर्छ।
एयरफोनको लत र यसको मनोवैज्ञानिक असर
एयरफोनको अत्यधिक प्रयोगले केवल शारीरिक हैन, मानसिक स्वास्थ्यमा पनि असर पार्न सक्छ। निरन्तर इयरफोन लगाएर बस्दा सामाजिक अन्तरक्रिया कम हुँदै जान्छ, जसले एक्लोपन, डिप्रेसन वा सामाजिक दूरी बढाउने सम्भावना रहन्छ। विशेष गरी किशोरकिशोरीहरू र युवाहरूमा यसको असर गम्भीर देखिएको छ।
कानको संक्रमण र एलर्जीको जोखिम
एयरफोन लामो समयसम्म प्रयोग गर्दा कानको भित्र घाम, पसिना वा फोहोर जम्न सक्छ, जसले संक्रमण हुन सक्छ। साथै, इयरफोन सफा नगर्दा ब्याक्टेरिया कानभित्र पस्न सक्छ, जसले एलर्जी, घाउ वा कान दुख्ने समस्या निम्त्याउन सक्छ।
कसरी सुरक्षित रहन सकिन्छ?
- ध्वनि स्तर घटाउने: एयरफोन प्रयोग गर्दा आवाजको स्तर अधिकतम ६०% भन्दा बढि नराख्ने।
- समयको ख्याल राख्ने: १ घण्टा प्रयोग गरेपछि कम्तिमा ५-१० मिनेट कानलाई विश्राम दिने।
- Over-the-ear Headphones प्रयोग गर्ने: कानभित्र पस्ने इयरबडको सट्टा बाहिर बस्ने हेडफोन बढी सुरक्षित मानिन्छ।
- सफा राख्ने बानी बसाल्ने: इयरफोन नियमित रूपमा सफा गर्ने र अरूसँग साझा नगर्ने।
- कानमा असहजता महसुस भएमा चिकित्सक भेट्ने: यदि सुनाइमा समस्या, दुखाइ वा अन्य समस्या देखिएमा तुरुन्त विशेषज्ञको सल्लाह लिने
