३ भदाै, काठमाडाैँ । अहिलेको डिजिटल संसारमा तपाईँ दैनिक इन्टरनेट प्रयोगकर्ता हुनुहुन्छ भने तपाइले पक्कै पनि आँफू ह्याकरहरूको नजरमा खासै महत्त्वपूर्ण सोच्नु हुँदैन होला। वास्तवमा, एउटा स्मार्ट ह्याकरको लागि भने तपाईँ अरू युजरभन्दा मन पर्ने सिकार बन्न सक्नु हुनेछ।
तपाईँ ह्याकरको नजरमा लक्षित गर्न सजिलो हुनुहुन्छ किनकि तपाईँको डिभाइसहरूमा निम्न-स्तर वा सम्झौता गरिएको साइबर सुरक्षामा राखिएको हुन सक्छ। तपाईँ ह्याकरहरूको लागि उपयोगी धेरै डेटा राखेको हुन सक्नुहुनेछ।
यस कारण तपाईँले पहिलो स्थानमा साइबर आक्रमण सुरक्षाको बारेमा किन ख्याल राख्नुपर्छ भनेर गुनासो गर्नु भन्दा यसबाट बच्न के कस्तो गर्न सकिन्छ त्यो बुझ्नु आवश्यक छ!
इन्टरनेट दुर्भावनापूर्ण खतरनाक लिङ्कहरू, स्क्यामहरू र भाइरसहरूले भरिएको ठाउँ बनेको छ। डेटा उल्लङ्घनहरू बारम्बार भइरहेका छन्, र अनविज्ञ प्रयोगकर्ताहरू पहिलेभन्दा बढी असुरक्षित छन्। जब एक क्लिकले हजारौँको मूल्यको डाटा गुमाउने सम्भावना हुन्छ, त्यस्तो समयमा सही रूपमा इन्टरनेटमा सुरक्षित हुन आवश्यकता पर्दछ। यसले सतर्क र सुरक्षित रहन मद्दत गर्न सक्छ।
यहाँ तपाईँहरूको लागि केही महत्त्वपूर्ण र प्रभावकारी साइबर सुरक्षा सुझावहरू छन् :
1. भिपिएनको प्रयोग
साइबर आक्रमणबाट सुरक्षित रहने भनेको नै आफ्नो बारेमा अनलाइनमा लुकेर बस्नु हो। यदि तपाइको डाटा नै ह्याकरले सिधै हेर्न नमिले पछि उनीहरूले तपाइको डाटासँग छेड छाड गर्न पाउँदैनन्।
त्यसको लागि तपाईँ अदृश्य जान सक्नुहुन्न तर तपाईँ निश्चित रूपमा आफ्नो अनलाइन पहिचान ढाक्न सक्नुहुनेछ। यसको लागि, तपाईँलाई केवल एउटा भिपिएन चाहिन्छ।
भिपिएन के हो बुझ्न यहाँ पढ्न सक्नु हुनेछ।
2. दुई-कारक प्रमाणीकरण प्रयोग
बलियो पासवर्ड हुनु महत्त्वपूर्ण छ। तर त्यत्ति नै आवश्यक दुई-कारक (Two factor) वा बहु-कारक प्रमाणीकरण हुनु अनिवार्य छ। यो विधिले सुरक्षा उपायहरूको दुई तहहरू प्रदान गर्दछ त्यसैले यदि ह्याकरले तपाईँको पासवर्डको सही अनुमान गर्न सक्यो भने तापनि तपाईँको खाता उल्लङ्घन भएको छैन भनेर सुनिश्चित गर्न अझै पनि एक अतिरिक्त सुरक्षा उपाय वा प्रक्रिया हुन्छ।
३. ब्राउजिङ बानीमा सुधार
यदि तपाईँ त्यहाँ सुरक्षित इन्टरनेट ब्राउजरहरू मध्ये एक प्रयोग गर्दै हुनुहुन्छ भने पनि तपाईँले अझै धेरै कुरामा ध्यान दिनु पर्दछ। सेफ ब्राउजर मात्र नभएर आफू इन्टरनेट चलाउँदा प्रयोग हुने वेबसाइट कस्तो छ पनि बुझ्नु आवश्यक छ। वेबसाइटहरू भ्रमण गर्दा तपाईँ विरलै वेबसाइट ठेगाना हेर्न सक्नुहुन्छ। त्यस कारण धेरैले यो प्रक्रिया वा सुझाव छुटाउँछन्। यो गर्न भने वास्तवमा सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा हो।
यदि तपाईँ यूआरएलमा एक नजर राख्नुहुन्छ भने तपाईँले लिङ्कको सुरुमा “HTTPS://” वा “HTTP://” देख्नुहुनेछ। ब्राउजिङ गर्दा तपाईँले ख्याल राख्नुपर्ने कुरा यही हो कि तपाइले “HTTPS://” भएका वेबसाइट मात्र प्रयोग गर्नु होस् ।
४. मोबाइल डिभाइस सुरक्षित राख्ने
तपाईँले केवल डेस्कटपमा सुरक्षा अपनाएर तपाइको सबै काम यही अन्त्य हुँदैन। तपाइको आफ्नो मोबाइल उपकरण मार्फत आफ्नो उपस्थिति सुरक्षित गर्ने बानी मा प्राप्त गर्न महत्त्वपूर्ण छ। बलियो पासवर्ड र बायोमेट्रिक सुविधाहरू प्रयोग गर्ने तथा ब्लुटुथ बन्द गर्ने लगायतका उपायहरू मोबाइल सुरक्षति राख्न उपयुक्त हुनेछन्। स्वचालित रूपमा कुनै पनि सार्वजनिक वाई-फाईमा कनेन्ट नगर्ने र सावधानीका साथ डाउनलोड गर्दा मोबाइल डिभाइस सुरक्षति हुन्छ।
५. डाटा ब्याक-अप
आजकल सबैको लागि आफ्नो बहुमूल्य सम्पत्ति सबै फोनको ग्यालरीमा हुन्छ। त्यही नै सबै हाम्रो सम्झना देखि क्रियाकलाप रेकर्ड हुन्छ। यसलाई भौतिक स्थान र बादलमा ब्याक अप गर्नु आवश्यक छ। केही गरेर ह्याकरले गर्दा तपाइको डाटा हरायो भने तपाइले फिर्ता पाउन अप्ठ्यारो हुन्छ। त्यही भएर रिकभरी उपकरणको लागी यसलाई ब्याक अप गर्नुहोस्।
